KROONG BLAH - SÔNG ĐĂK BLA
Sông Đăk Bla được hợp thành bởi các con suối lớn: Đăk Nghé, Đăk Sut, Đăk T're, chảy qua Kon Plong rồi đổ về phía phía tây ôm gọn vào lòng mình phố phường Kon Tum nhỏ bé.
Ngày xưa người dân bản địa gọi là Kroong Blah (tiếng Bahnar): Sông Blah, về sau cũng gọi Dak Blah, sông Đăk Bla (Việt hóa).
Ví dụ: ‘De hơyăt blah pơlei nhôn (Quân địch tấn công làng chúng tôi).
(x. Từ điển Bahnar-Việt, Nhóm CTKT, NXB Tôn giáo, Hà Nội 2008, trang29).
Do địa hình dòng chảy phức tạp, có nhiều đoạn cua gấp khúc, lòng sông rộng nên đến mùa mưa lũ, nước từ thượng nguồn đổ về rất lớn. Trông dòng nước hung hãn như sẵn sàng nuốt chửng vào lòng mình tất cả những chướng ngại vật mà nó gặp phải. Tên con sông cũng bắt nguồn từ đây.
Ông Blũh, quen gọi Chú yao phu Bluh, 82 tuổi và ông Blit, 80 tuổi (vào năm 2006), nay đều đã qua đời, là các già làng của làng Kon H'rachôt (Kontum) đều kể rằng: “Dak Bla là tên gọi về sau này; ngày xưa người sắc tộc sinh sống ở đây gọi dòng sông là Kroong Blah, theo tiếng Bahnar: Kroong là sông là nước, Blah có nghĩa là đánh phá, tấn công, hung hãn - do vào mùa mưa con nước bỗng trở nên mạnh mẽ và hung dữ, nước đục ngầu kèm theo bọt trắng lừng lững kéo về phá rộng hai bên bờ, dâng nước cao gây lũ lụt... Tuy nhiên, mùa nắng thì dòng nước lại hiền hòa, êm ả, thơ mộng”.
(Lê Minh Sơn trao đổi và ghi chép tại nhà Chú Blũh, làng Kon H’rachốt, tháng 10 năm 2006).
Chung quanh dòng Kroong Blah cũng có những truyền thuyết tạo nên tính ly kỳ chứ có lẽ không có chứng cứ lịch sử, như: dòng sông "máu" do các bộ tộc đánh nhau tranh giành quyền lợi mà hình thành nên tên gọi !? (dựa vào nghĩa của blah là ‘tấn công’.
Và trong lúc tìm hiểu về dòng sông quê hương, tôi cũng sưu tầm được một bài thơ, in trong một Tạp chí xuất bản tại Kon Tum vào 01/1939, kể lại sự kiện lụt ở Kon Tum vào năm 1938 - năm đó cơn lụt cũng khá lớn làm thiệt hại mùa màng.
Điều đáng lưu ý và trân trọng là bài thơ được xuất bản tại Kon Tum vào thập niên 1930, chứng tỏ đã có dòng văn học (thơ - văn) lưu chuyển tại Kon Tum từ cách đây gần 100 năm về trước hoặc hơn nữa. Điều này gợi lên cho các nhà nghiên cứu văn học - lịch sử Kon Tum tìm hiểu về văn học Kon Tum thời kỳ đầu.
Xin giới thiệu cùng bạn đọc bài thơ xưa của Kon Tum kể lại sự kiện lụt năm 1938:
LỤT LỤT LỤT
Năm nay eo hẹp chi chi,
Mất mùa lại phải lắm kỳ nước dưng.
Nhiều nơi lúa trổ phải đưng,
Lớp thì đương gặt giữa chừng bị trôi.
Lớp thì rều rát đất bồi,
Hột rụng mất hết rạ ngồi không không.
Có nơi cắt chất ngoài đồng,
Mưa đạp không được nứt mầm xanh xao.
Từ khi lên đất Kontum,
Nay tôi mới thấy lụt trùm liên giây.
Con nhà nông vụ rồi đây,
Mang nghèo mang nợ biết xây ngỏ nào.
Được mùa ba bữa cấu cào,
Trời làm như vậy chạy vào phương chi.
Mùa màng mà đã giá ni,
Đến chừng cày cấy lấy gì vãi gieo.
Thiệt là trăm chuyện trăm eo,
Năm nay giá lúa cũng trèo lên cao.
Một vuôn đã quá một hào,
Mà còn nát nẩm đất bao mốc xì.
Thôi thôi nói lắm ích gì,
Khuyên người đồng nghiệp khá ghi lời này.
Cho sao tự đấng dựng gầy,
Cúi đầu vâng phục ý thầy mới nên.
Vài lời đơn mọn dâng trên,
Thời nhàn độc giả cầm lên giải buồn.
Tác giả: T. t. Thành
(Nhà In Kuênot Kontum, tháng 1.1939)
________________________
Nguồn bài viết: LMSơn
29/10/2025
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét